01
Dữ kiện từ nguồn chính thức
Ngày 29.07.2026, Bộ Công Thương ban hành Thông tư 42/2026/TT-BCT quy định danh mục chi tiết hàng hóa lưỡng dụng thuộc phạm vi quản lý của Bộ. Thông tư có hiệu lực từ ngày 12.09.2026; tại ngày kiểm tra nguồn 03.08.2026, văn bản đã được ban hành nhưng chưa có hiệu lực.
Phụ lục kèm theo Thông tư liệt kê 31 nhóm hàng hóa. Danh mục bao gồm một số thiết bị điện công suất lớn, máy biến đổi tần số, vật liệu và hợp kim có đặc tính kỹ thuật chuyên biệt, hóa chất, vật liệu tổng hợp và phương tiện bay không người lái đáp ứng các ngưỡng kỹ thuật nhất định.
Mỗi mục được nhận diện qua mã HS, mô tả hàng hóa, đặc tính kỹ thuật hoặc công nghệ và mã phân loại tham chiếu trong danh mục hàng hóa lưỡng dụng của Liên minh châu Âu. Nếu danh mục chỉ ghi mã HS bốn hoặc sáu chữ số, các mã tám chữ số trực thuộc có thể nằm trong phạm vi đối chiếu; nếu ghi đủ tám chữ số, phạm vi được giới hạn ở mã đó.
02
Quy định áp dụng
Theo khoản 3 Điều 7 Nghị định 259/2025/NĐ-CP, hàng hóa thuộc diện giấy phép theo danh mục phải đáp ứng đồng thời mã HS, mô tả và đặc tính kỹ thuật, công nghệ. Vì vậy, việc mã HS của một sản phẩm xuất hiện trong Phụ lục Thông tư 42 chưa đủ để tự động kết luận sản phẩm đó thuộc diện kiểm soát.
Nghị định 259 điều chỉnh hoạt động xuất khẩu, tạm nhập tái xuất, chuyển khẩu, trung chuyển và quá cảnh hàng hóa thương mại chiến lược. Đối với hàng hóa lưỡng dụng phù hợp danh mục chi tiết của bộ quản lý, thương nhân có thể phải xin giấy phép trước khi thực hiện hoạt động thuộc phạm vi kiểm soát. Nghị định quy định giấy phép theo từng lần và giấy phép có thời hạn, cùng nghĩa vụ lưu giữ hồ sơ, cung cấp tài liệu và thông báo khi xuất hiện dấu hiệu rủi ro.
Cơ chế kiểm soát còn có thể áp dụng ngoài danh mục. Hàng hóa có thể vẫn phải xin phép nếu có thông tin hoặc căn cứ nghi ngờ rằng hàng hóa được sử dụng để phát triển, sản xuất hoặc sử dụng vũ khí hủy diệt hàng loạt, hoặc người sử dụng cuối cùng thuộc danh sách bị kiểm soát. Do đó, kết luận “không có trong danh mục nên không bị kiểm soát” có thể chưa đầy đủ nếu giao dịch xuất hiện dấu hiệu bất thường về người mua, tuyến vận chuyển hoặc mục đích sử dụng.
Bộ Công Thương khuyến khích doanh nghiệp xây dựng chương trình tuân thủ nội bộ, bao gồm phân công trách nhiệm, kiểm tra người sử dụng và mục đích sử dụng cuối cùng, cập nhật pháp luật, đào tạo, lưu hồ sơ và cơ chế thông báo.
03
Nhận định của THALEX
Theo THALEX, Thông tư 42 làm rõ rằng kiểm soát hàng hóa lưỡng dụng là một quy trình đánh giá giao dịch, không phải thao tác tra cứu mã HS đơn lẻ.
Một cơ chế kiểm soát phù hợp nên xem xét ít nhất bốn lớp: phân loại hàng hóa dựa trên mã HS và hồ sơ kỹ thuật; hình thức giao dịch; người sử dụng và mục đích cuối cùng; cùng các dấu hiệu rủi ro như thay đổi bất thường về tuyến vận chuyển, yêu cầu che giấu người nhận hoặc thông tin không nhất quán.
Bộ phận kinh doanh thường nắm thông tin người mua; bộ phận kỹ thuật nắm cấu hình sản phẩm; logistics nắm tuyến vận chuyển; trong khi pháp chế hoặc tuân thủ đánh giá nghĩa vụ giấy phép. Nếu các thông tin này không được tập hợp tại cùng một điểm kiểm soát, doanh nghiệp có thể bỏ sót rủi ro dù từng bộ phận đã hoàn thành phần việc riêng. Cam kết hợp đồng về mục đích sử dụng có thể hỗ trợ phân bổ trách nhiệm và thu thập thông tin, nhưng không thay thế việc kiểm tra thực tế hoặc giấy phép khi pháp luật yêu cầu.
04
Giới hạn dẫn chiếu
Mã phân loại của Liên minh châu Âu trong Thông tư 42 có tính chất tham chiếu; việc xuất hiện một mã ECCN không đồng nghĩa toàn bộ pháp luật kiểm soát xuất khẩu của EU tự động áp dụng cho giao dịch tại Việt Nam.
Việc một hàng hóa cụ thể có thuộc diện kiểm soát hay không còn phụ thuộc vào thông số kỹ thuật, hình thức giao dịch, người sử dụng, mục đích sử dụng và các thông tin thực tế khác. Bài viết không đưa ra kết luận về tính hợp pháp của bất kỳ giao dịch hoặc chủ thể cụ thể nào.