01
Dữ kiện từ nguồn chính thức
Ngày 12.08.2026, Chính phủ ban hành Nghị định 318/2026/NĐ-CP quy định các trường hợp đặc thù áp dụng đối với hợp đồng phái sinh lãi suất có điều khoản thanh toán ròng khi một doanh nghiệp hoặc hợp tác xã bước vào thủ tục phục hồi, phá sản. Nghị định có hiệu lực ngay từ ngày ban hành; nguồn được kiểm tra ngày 17.08.2026.
Nghị định điều chỉnh bốn nhóm vấn đề: trường hợp không tạm dừng xử lý tài sản bảo đảm; trường hợp thanh toán hoặc bù trừ không bị coi là vô hiệu; trường hợp không tạm đình chỉ hoặc đình chỉ hợp đồng đang có hiệu lực; và trường hợp được bù trừ nghĩa vụ mà không phải báo cáo Thẩm phán để lấy ý kiến trước.
Đối tượng được đề cập gồm doanh nghiệp, hợp tác xã, tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài và các chủ thể tham gia thủ tục phục hồi, phá sản. Nghị định còn áp dụng đối với vụ việc đã được Tòa án thụ lý nhưng chưa có quyết định tuyên bố phá sản trước ngày 12.08.2026; không dùng để xem xét lại vụ việc đã có quyết định tuyên bố phá sản trước thời điểm này.
02
Quy định áp dụng
Phạm vi của Nghị định chỉ giới hạn ở hợp đồng phái sinh lãi suất nhằm phòng ngừa, hạn chế rủi ro lãi suất theo pháp luật về kinh doanh, cung ứng sản phẩm phái sinh lãi suất của tổ chức tín dụng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài. Không nên mặc nhiên mở rộng cơ chế này sang mọi hợp đồng ngoại hối, hàng hóa, chứng khoán hoặc sản phẩm phái sinh khác.
Việc xử lý tài sản bảo đảm đối với chủ nợ có bảo đảm trong hợp đồng thuộc phạm vi Nghị định không bị tạm dừng khi Tòa án thụ lý yêu cầu áp dụng thủ tục phục hồi, phá sản. Chủ nợ vẫn phải cung cấp thông tin về lý do, tài sản, thời gian và địa điểm xử lý khi Quản tài viên, doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản hoặc Thẩm phán yêu cầu.
Khoản thanh toán hoặc bù trừ dựa trên hợp đồng phái sinh lãi suất có điều khoản thanh toán ròng, được thực hiện trong sáu tháng trước ngày Tòa án mở thủ tục phá sản, không bị coi là vô hiệu theo trường hợp được Nghị định hướng dẫn. Các bên phải có khả năng xuất trình điều khoản thanh toán ròng, thời điểm thực hiện và tài liệu hoặc dữ liệu liên quan.
Hợp đồng thuộc phạm vi điều chỉnh và đang có hiệu lực tại thời điểm Tòa án thụ lý đơn hoặc mở thủ tục phá sản không bị tạm đình chỉ hay đình chỉ theo các điều khoản được Nghị định loại trừ. Điều này không tự giải quyết tranh chấp về hiệu lực, thẩm quyền ký hoặc vi phạm hợp đồng; các bên vẫn phải chứng minh hợp đồng tồn tại và đáp ứng phạm vi của Nghị định.
Sau khi mở thủ tục phá sản, các bên có thể thực hiện cơ chế đã thỏa thuận để chấm dứt các hợp đồng phái sinh lãi suất với cùng đối tác, xác định các khoản phải trả và bù trừ thành một giá trị chênh lệch duy nhất mà không phải báo cáo Thẩm phán để lấy ý kiến trước. Tuy nhiên, việc bù trừ chỉ xác định giá trị tài sản chênh lệch ròng; việc thanh toán giá trị đó vẫn phải thực hiện theo pháp luật về phục hồi, phá sản.
03
Nhận định của THALEX
Theo THALEX, giá trị lớn nhất của Nghị định 318 là tăng tính dự đoán đối với rủi ro đối tác. Nếu từng nghĩa vụ trong nhiều giao dịch phải được xem xét riêng, mức rủi ro biểu kiến giữa hai bên có thể lớn hơn đáng kể. Việc cho phép chấm dứt và bù trừ để xác định một giá trị duy nhất giúp phản ánh sát hơn trạng thái kinh tế thực của quan hệ giao dịch.
Lợi ích này phụ thuộc vào chất lượng hợp đồng và hồ sơ. Việc chỉ ghi chung rằng các bên được bù trừ có thể chưa đủ khi xảy ra tranh chấp. Hợp đồng nên xác định giao dịch thuộc phạm vi thanh toán ròng, sự kiện làm phát sinh quyền chấm dứt, thời điểm và phương pháp định giá, đồng tiền và tỷ giá quy đổi, quan hệ với tài sản bảo đảm, nguồn dữ liệu và cơ chế xử lý bất đồng về kết quả tính toán.
Đối với hợp đồng có yếu tố nước ngoài, cần rà soát thêm luật điều chỉnh, thẩm quyền giải quyết tranh chấp, khả năng công nhận và thi hành, cùng quan hệ giữa điều khoản hợp đồng với các quy định bắt buộc của pháp luật Việt Nam.
04
Giới hạn dẫn chiếu
Nghị định 318 không thiết lập cơ chế chung cho tất cả sản phẩm phái sinh và cũng không tự động hợp thức hóa mọi điều khoản thanh toán ròng. Việc áp dụng cho một giao dịch cụ thể còn phụ thuộc vào loại sản phẩm, chủ thể cung ứng, nội dung hợp đồng, thời điểm xác lập, hiệu lực giao dịch, tài sản bảo đảm và giai đoạn tố tụng.
Cơ chế bù trừ sau khi mở thủ tục phá sản chỉ nhằm xác định giá trị chênh lệch. Việc thanh toán giá trị này vẫn chịu sự điều chỉnh của pháp luật về phục hồi, phá sản và quyết định của cơ quan có thẩm quyền.